Power Play 18 và bài toán Najdorf: 60 phút cho năm nhánh, và phần còn thiếu

Tôi đọc lại phần giới thiệu sản phẩm ba lần. Lần thứ ba, tôi dừng ở hai câu cách nhau chưa đầy mười dòng. Câu đầu nói người mua không nhất thiết phải xem đĩa gốc. Câu sau nói xem đĩa gốc sẽ có ích, bởi những nhánh ở đây vốn là một phần của một hệ thống hoàn chỉnh. Trên bàn cờ, hai câu đó không thể cùng đúng. Ngay phía trên là dòng tiêu đề nói về một đội vô địch một giải đấu quốc tế sau trận chung kết kịch tính. Thân bài bên dưới không nhắc một chữ nào về trận chung kết ấy. Tôi tin băng ghi hình hơn lời kể, vì băng không biết nói dối. Ở đây, thân bài chính là cuốn băng, và nó kể một câu chuyện khác hẳn cái tiêu đề. Thứ được bán là một bản cập nhật khai cuộc: New ideas in the Najdorf – a Power Play 18 Update, sáu mươi phút, tiếng Anh. Nó không đứng một mình. Nó bổ sung cho một đĩa trước đó, The Sicilian Najdorf – a repertoire for Black, tức một hệ thống dành cho bên Đen. Sản phẩm không dạy cách tấn công bằng quân Trắng. Nó kiểm kê những gì quân Đen buộc phải đối phó. Najdorf là một trong những hệ thống được phân tích nhiều nhất trong lịch sử cờ vua. Nó mở đầu bằng 1.e4 c5 2.Nf3 d6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 Nf6 5.Nc3 a6. Nước thứ năm đẩy tốt lên a6 là lời tuyên bố của bên Đen: không xin hòa, mua không gian cánh hậu và giữ mọi phương án tấn công. Cái giá của tham vọng đó là bề rộng. Quân Trắng có quá nhiều cách vào thế trận, mỗi cách đòi một câu trả lời khác. Bản cập nhật xử lý năm nhánh. Nhánh thứ nhất là 6.h3 e5 7.Nde2, thường gọi là Adams Attack. Quân Trắng đi h3 trước khi Đen kịp ghim Tượng lên g4, đồng thời né luôn nhịp b5 - b4 đẩy Mã c3. Mã d4 rút về e2 rồi tính chuyện sang f4. Đây là thế trận chậm, nơi Đen không thể thắng bằng một chuỗi nước bắt buộc đã học sẵn. Nhánh thứ hai là 6.Bc4, được ghép với các chủ đề của English Attack như Be3 và f3. Cách xử lý này dạy chuyển vị: cùng một đích đến nhưng hai thứ tự nước đi khác nhau. Nếu Đen chỉ thuộc một thứ tự, quân Trắng chỉ cần đảo nước thứ sáu là thoát khỏi sách. Nhánh thứ ba là 6.Be3 và biến ...a5. Đây là English Attack, dòng chính của cả nhóm. Nước ...a5 của Đen vừa giành không gian cánh hậu, vừa ngăn quân Trắng đẩy b4 phản công. Hai bên nhập thành khác cánh, thế trận mở, và một nước thiếu chính xác có thể thua ngay. Trong năm nhánh, đây là nhánh đắt nhất về thời gian tập. Nhánh thứ tư là 6.Be2 và 9.Re1. Quân Trắng chọn lối chơi im lặng, lấy cấu trúc tốt làm trước. Loại thế trận này ít lý thuyết nhưng đòi hiểu biết, và đó là lý do nó hấp dẫn trong một hệ thống dành cho Đen: các vị trí có thể tự đọc ra trên bàn. Nhánh thứ năm là 5.f3, đi trước khi quân Trắng nhập cuộc vào dòng chính. Quân Trắng từ chối cuộc tranh luận. Đây là vũ khí của người chơi phong trào, với cái giá là thế trận chậm và không mang tính cưỡng bách. Sáu mươi phút cho năm nhánh. Tôi làm phép chia: khoảng mười hai phút một cụm, đã gồm cả phần giải thích. Tôi từng ngồi đếm nhịp bước chân của một vận động viên trên đường chạy và ra con số bốn mươi bảy nhịp mỗi phút ở vòng cuối. Cách làm nghề đó dạy tôi một điều: con số không tự nói, nhưng nó đặt giới hạn cho những gì ta được phép hứa. Mười hai phút đủ để định hướng. Nó không đủ để làm thành một tuyến tập luyện khép kín. Luận điểm ngầm ở đây đáng tin hơn lời quảng cáo: rủi ro lớn nhất của người chơi Najdorf nằm ở bề rộng, không nằm ở một nước bác bỏ duy nhất nào. Năm nhánh được chọn đều từng trừng phạt người chuẩn bị nửa vời: hai hệ thống điều quân, một hệ thống sắc bén có chuyển vị, một dòng chính mở rộng, và một nhánh né lý thuyết. Phần còn thiếu cũng cần nói rõ. 6.Bg5, hệ thống sắc bén nhất mà quân Trắng có, không xuất hiện trong danh sách. Dòng chính ...e5 ngoài biến ...a5 cũng vậy. Nhiều khả năng chúng nằm ở đĩa gốc. Nếu đúng như vậy, chính hai câu quảng cáo kia đã tự bác bỏ nhau: đĩa gốc không phải thứ tùy chọn, nó là xương sống. Một chi tiết nữa đáng để người mua cân nhắc. Không có ngày ghi hình, cũng không có ngày phát hành. Với một hệ thống khai cuộc được làm mới liên tục, một bản cập nhật không ghi ngày là tài sản đang mất giá mà không ai niêm yết. Và gần như chắc chắn đây là định dạng video thuần, không kèm tệp cơ sở dữ liệu để tập lại từng nước. Nói vậy không có nghĩa sáu mươi phút là sai. Với phần lớn người chơi phong trào, nút thắt nằm ở khả năng nhớ lại trong mười hai phút suy nghĩ giữa ván đấu, chứ không ở khối lượng kiến thức. Một bản định hướng có ý thức về thứ tự nước đi có thể hữu ích hơn một kho dữ liệu mười tiếng không ai mở lại lần thứ hai. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ người mua có phân biệt được một bản vá với cả một hệ thống hay không. Mỗi phim tài liệu là một đường chạy: khán giả thấy đích, tôi sống ở từng vạch xuất phát. Một tuyến tập luyện khai cuộc cũng vậy. Người ngoài nhìn thấy một nước đi hay trên bảng, còn người chơi sống ở hàng trăm buổi tối gõ lại từng nhánh mà phần lớn sẽ không bao giờ xuất hiện trên bàn đấu. Tôi đã chạy rào cả đời, chỉ là chưa từng được bấm giờ. Việc bảo trì một kho khai cuộc cũng giống hệt như thế: không trọng tài, không bảng điểm, không ai công bố thành tích của những người làm đúng. Sau mỗi mùa giải, thứ còn thiếu là một lịch bảo trì cho kho khai cuộc của chính mình. Ai trong chúng ta đang có nó, và ai đang để nó mục theo từng ván đấu?