Ba người phụ nữ trụ lại sau cùng ở Rasselbock: Bục toàn nữ đầu tiên của backyard ultra Anh quốc

Ở Hardwick Estate, vòng lặp dài 6,706 km, và cứ đúng một giờ lại phải có mặt ở vạch xuất phát. Không có vạch đích theo nghĩa quen thuộc. Chỉ một người được ghi nhận là hoàn thành — người cuối cùng còn đứng vững. Vào đêm thứ Bảy ở Derbyshire, ba người trụ lại sau cùng đều là phụ nữ.

Ban tổ chức Rasselbock gọi đó là bục toàn nữ đầu tiên trong lịch sử backyard ultra ở Anh. Tôi đọc lại thông cáo và dừng khá lâu ở một chi tiết: không có tên ai cả.

Khuôn khổ của một cuộc đua không có đích

Backyard ultra là định dạng do Gary Cantrell — biết đến với biệt danh Lazarus Lake — khai sinh từ Big's Backyard Ultra ở Tennessee. Luật của nó đơn giản đến mức tàn nhẫn: mỗi giờ, vận động viên phải hoàn thành một vòng 4,167 dặm (tương đương 6,706 km) và có mặt trở lại vạch xuất phát đúng khi đồng hồ điểm chuông. Vòng tiếp theo bắt đầu bất kể bạn đã về hay chưa. Ai không kịp, người đó dừng. Cứ thế cho đến khi chỉ còn một người.

24 vòng liên tục tương đương 100 dặm trong 24 giờ. Nhịp độ bắt buộc rơi vào khoảng 8 phút 57 giây mỗi km. Với bất kỳ ai từng chạy đường dài, đó là nhịp dễ — nhịp của những buổi chạy sáng Chủ nhật. Thử thách nằm ở chỗ khác: sự lặp lại và tình trạng thiếu ngủ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải siêu bền của tôi, đây là định dạng mà thể lực nền không còn là yếu tố quyết định. Người thắng thường không phải người chạy nhanh nhất. Họ là người hiểu rõ nhất lúc nào nên kìm lại, ăn gì ở vòng thứ mười bảy, và ngủ mười hai hay hai mươi phút trong khoảng nghỉ giữa các vòng. Ở Rasselbock năm nay, 141 vận động viên xuất phát. Khoảng 30 người là nữ, chiếm 21% tổng số. Khoảng 111 người là nam, chiếm 79%.

Ba người cuối cùng còn đứng đều thuộc nhóm 21% ấy.

Chuyện xảy ra giữa những vòng lặp

Tôi từng theo chân một vận động viên việt dã về tận quận Liên Chiểu, Đà Nẵng, sau một giải marathon nơi anh chỉ về thứ chín và không ai gọi tên. Anh giữ nhật ký chạy bộ hơn 1.800 trang trong năm năm. Chính cuốn nhật ký đó, chứ không phải tấm huy chương nào, mới là thứ khiến tôi ngồi viết 2.500 chữ về anh. Backyard ultra là môn thể thao của những cuốn nhật ký như thế.

Điều không được kể ở Rasselbock là khoảng thời gian giữa các vòng. Mười hai, mười lăm phút. Người chạy thay giày, thay tất, bôi lại kem chống ma sát, ăn một bát cháo, kiểm tra bàn chân xem có vết phồng rộp mới không. Và quan trọng nhất: họ nói chuyện với crew của mình — nhóm hỗ trợ cá nhân, thứ gần như bắt buộc phải có ở định dạng này.

Đó là nơi cuộc đua thực sự diễn ra. Không phải trên đường chạy.

Ở cự ly siêu bền, người ta đã ghi nhận nhiều lần rằng khoảng cách thành tích giữa nam và nữ co lại đáng kể khi cự ly dài ra. Hiện tượng này không đến từ chuyện phụ nữ chạy nhanh hơn. Nó đến từ việc tốc độ tuyệt đối mất dần vai trò khi bài toán chuyển sang quản lý năng lượng, chịu đau và ra quyết định trong trạng thái kiệt sức. Backyard ultra đẩy logic đó lên mức cực đoan: nhịp bị luật khóa lại, nên lợi thế thể lực thô bị vô hiệu hóa gần như hoàn toàn.

Nói cách khác, đây là định dạng mà sự bền bỉ trong quản lý bản thân quan trọng hơn sức mạnh.

Cái bục không nằm trong luật

Có một chi tiết kỹ thuật mà phần lớn độc giả sẽ đọc lướt qua.

Trong backyard ultra, không có bục ba người theo nghĩa chính thức. Luật chỉ công nhận một người về đích: người cuối cùng còn trụ lại. Mọi người khác đều được ghi DNF — did not finish — kể cả người đứng thứ hai. Bục ở đây là quy ước của cộng đồng và của truyền thông, dùng để chỉ ba người trụ lâu nhất.

Điều đó khiến tuyên bố bục toàn nữ đầu tiên ở Anh trở thành một phát ngôn mang tính biểu tượng hơn là một cột mốc đo lường được. Nó do ban tổ chức đưa ra. Không có cơ quan đăng kiểm độc lập nào xác nhận. Trong ký ức của tôi, chưa từng có một sổ đăng ký quốc gia nào theo dõi thành phần bục của các giải backyard ultra ở Anh — vì đơn giản là định dạng này không có cơ quan quản lý chung.

Backyard ultra nằm hoàn toàn bên ngoài hệ thống World Athletics. Không có chuẩn tuyển chọn, không có điểm xếp hạng, không có chương trình kiểm tra doping bắt buộc ở cấp này. Đó là môn thể thao do cộng đồng dựng lên, vận hành bằng tiền lệ phí và tình nguyện viên.

Nên khi đọc dòng lần đầu tiên trong lịch sử, tôi giữ nó ở dạng được trích dẫn, không phải ở dạng sự kiện đã được kiểm chứng.

Và tôi cũng không viết tên ba người phụ nữ ấy, bởi vì bài báo gốc không đưa tên. Ba vận động viên trụ lại sau hơn một ngày đêm trên đường vòng, và họ bước vào lịch sử bằng cách không được gọi tên. Ba vận động viên ấy chạy mà không có một dòng kết quả nào kèm con số cụ thể: không cự ly hoàn thành, không số vòng, không tổng thời gian.

Một đêm có đủ để thành một xu hướng?

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn cả.

Bục toàn nữ ở một giải đấu đơn lẻ là một kết quả. Nó không phải một xu hướng. Một giải, một tối thứ Bảy, một nhóm 141 người — không thể dùng để kết luận rằng điền kinh siêu bền Anh đã thay đổi cấu trúc. Muốn nói tới xu hướng, cần dữ liệu nhiều mùa, nhiều giải, và tỷ lệ nữ đăng ký ổn định trên mức 21%.

Nhưng cũng có một mặt khác mà tôi không muốn bỏ qua.

Tỷ lệ nữ trong giải là 21%. Tỷ lệ nữ trên bục là 100%. Sự lệch pha giữa hai con số đó là điểm đáng chú ý thật sự, và nó thú vị hơn cả tuyên bố lần đầu tiên. Nếu một nhóm chỉ chiếm một phần năm tổng số người xuất phát mà chiếm trọn ba vị trí cuối cùng, thì hoặc đó là một đêm may mắn hiếm hoi, hoặc có điều gì trong cấu trúc của định dạng này đang ưu ái nhóm đó — hoặc cả hai.

Tôi nghiêng về khả năng thứ hai nhiều hơn một chút, nhưng không đủ dữ liệu để khẳng định.

Điểm tôi chắc chắn là: phần lớn những người phụ nữ có mặt ở Rasselbock tối hôm đó hẳn là những vận động viên siêu bền đã quen với cấu trúc vòng lặp. Vượt qua 138 người khác trong định dạng này đòi hỏi kinh nghiệm đối phó với thiếu ngủ, chứ không phải may mắn. Đây là kiểu quen biết mà người mới không thể có trong lần đầu tiên.

Di sản và một trùng hợp địa lý

Rasselbock được tổ chức tại Hardwick Estate, Derbyshire — một khu đất thuộc National Trust. Người đại diện khu đất, Matt Dillon, liên hệ kết quả này với Bess of Hardwick, quý bà quyền lực thế kỷ XVI từng xây dựng nên Hardwick Hall.

Đó là một liên hệ được thiết kế tốt. Nhưng nó cũng cho chúng ta biết bài báo gốc được xây quanh trục nào: trục di sản, chứ không phải trục thành tích. Dung lượng văn bản dành cho Bess of Hardwick lớn hơn đáng kể so với phần dành cho chính cuộc đua.

Mô hình kết hợp giữa địa điểm di sản và giải chạy cộng đồng không phải chuyện mới. Nó là một mô hình kinh doanh đang phát triển: khu bảo tồn cho thuê đất, thu hút khách du lịch, giải chạy có được khung cảnh đẹp, vận động viên có được trải nghiệm khó quên. Nhiều khả năng đây là phần giá trị bền vững nhất của cả sự kiện, tính bằng số đêm lưu trú ở Derbyshire chứ không phải bằng số huy chương.

Một suy nghĩ để mang về

Kỷ lục chỉ là cái bóng, con người mới là đường chạy. Ba người phụ nữ ở Hardwick Estate tối hôm đó chạy suốt đêm không phải để lập kỷ lục. Họ chạy để trụ lại. Và đến khi chỉ còn ba người, họ tiếp tục chạy để xem mình còn trụ được bao lâu nữa.

Có những vận động viên không bao giờ về đích, nhưng vẫn chạy mãi trong ký ức tôi. Trong định dạng này, gần như tất cả đều như vậy: 141 người xuất phát, 140 người bị ghi DNF, nhưng 140 câu chuyện riêng về lý do họ dừng lại, về bàn chân sưng lên, về cuộc điện thoại lúc ba giờ sáng với người ở nhà, về vòng cuối cùng họ không kịp bắt đầu.

Điền kinh và đời người giống nhau ở một điểm: ai cũng có vạch đích, nhưng ít ai chạy đúng đường. Ba người phụ nữ ấy có lẽ không đi đúng vạch đích theo nghĩa luật lệ, bởi vì trong môn này vạch đích chỉ tồn tại cho một người. Nhưng họ vẫn là những người trụ lại sau cùng trong một đêm mà phần còn lại đã ngã xuống.

Còn tuyên bố lần đầu tiên trong lịch sử, tôi để nó nguyên ở đó, trong ngoặc kép, chờ một dòng kết quả có tên và con số.